Od roku szkolnego 2026/2027 uczniowie klasy 4 uczą się matematyki według nowej podstawy programowej (rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 378). Podstawa opisuje wymagania wspólnie dla klas 4-6, a to, co dokładnie pojawi się w klasie 4, zależy od podręcznika. Na przykład w programie GWO „Matematyka z plusem” są to: liczby naturalne i rachunek pamięciowy, pierwsze ułamki zwykłe i dziesiętne, jednostki miar, proste, kąty i prostokąty oraz prostopadłościany.
Nowa podstawa programowa - matematyka w klasie 4
Zgodnie z rozporządzeniem nowa podstawa obowiązuje od roku 2026/2027 w klasach 1 i 4, a w kolejnych latach obejmuje kolejne klasy. Dzisiejsi czwartoklasiści są więc pierwszym rocznikiem klas 4-8, który uczy się matematyki według nowych wymagań. Co to oznacza w praktyce?
Sześć działów zamiast czternastu
Dotychczasowa podstawa dzieliła materiał klas 4-6 na 14 działów (m.in. liczby naturalne, ułamki, kąty, bryły, obliczenia praktyczne, zadania tekstowe). Nowa grupuje go w sześć działów:
- Liczby - liczby naturalne, ułamki, liczby całkowite, procenty
- Miary - długość, masa, pole, objętość, czas, skala, pieniądze
- Algebra - proste wyrażenia z literami i równania
- Figury - geometria płaska i bryły
- Dane - tabele, diagramy, wykresy
- Myślenie matematyczne - sposób rozwiązywania zadań i uzasadniania
Myślenie matematyczne - dział, który łączy pozostałe
Podstawa podkreśla, że ten dział „ma inny charakter niż pozostałe działy" - jego wymagania są osiągane przy nauce każdego tematu. Uczeń ma m.in. zapisywać dane za pomocą rysunku lub diagramu, dzielić rozwiązanie na etapy, oceniać sensowność wyniku, opowiadać o swoim sposobie rozwiązania, stosować metodę prób i poprawek oraz rozważać wszystkie przypadki.
Próbujemy: 15 + 16 = 31 - za mało; 18 + 19 = 37 - pasuje.
Przykład (wszystkie przypadki): Ile jest liczb dwucyfrowych, których suma cyfr wynosi 4?
Wypisujemy: 13, 22, 31, 40 - są 4 takie liczby.
Moduł ekonomiczno-finansowy
Część wymagań oznaczono jako moduł ekonomiczno-finansowy. W klasach 4-6 uczeń ma m.in. obliczać cenę jednostkową i koszt zakupu kilku sztuk towaru, porównywać opłacalność różnych opcji zakupu (rabat, promocja, zakup w pakiecie), liczyć wydatki, budżet i oszczędności oraz odczytywać ceny z tabel i paragonów. Podstawa wymienia pojęcia, które uczeń powinien poznać: wartość pieniądza, cena, koszt, budżet, oszczędzanie, rabat, opłacalność - na przykładach bliskich dziecku, takich jak zakupy, wycieczka czy kieszonkowe.
W pakiecie: 18 : 6 = 3 zł za zeszyt. Sześć pojedynczych zeszytów: 6 · 4 = 24 zł, czyli pakiet jest tańszy o 6 zł.
Dobre pytanie na koniec: a czy naprawdę potrzebujemy sześciu zeszytów? To też jest część oceny opłacalności.
Działania pisemne i kalkulator
W nowej podstawie nie ma sformułowania „algorytmy działań pisemnych". Uczeń ma dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich. Może znać tradycyjny słupek, ale nie musi - liczy się, żeby potrafił dojść do poprawnego wyniku i rozumiał, co robi. Kalkulatora w klasach 4-6 należy używać oszczędnie, tylko wtedy, gdy samo liczenie nie jest celem zadania.
Matematyka klasa 4 - tematy
Podział materiału na klasy ustala program nauczania i podręcznik, dlatego w różnych szkołach może wyglądać trochę inaczej. Poniższa tabela pokazuje tematy, które w klasie 4 przewiduje np. program „Matematyka z plusem" (GWO) przygotowany do nowej podstawy:
| Dział | Typowe tematy w klasie 4 |
|---|---|
| Liczby naturalne | System dziesiątkowy, oś liczbowa, porównywanie liczb, rachunek pamięciowy, mnożenie i dzielenie (także sposobem pisemnym), dzielenie z resztą, kwadraty i sześciany, kolejność działań, system rzymski |
| Ułamki zwykłe | Ułamek jako część całości, liczby mieszane, skracanie i rozszerzanie, porównywanie, dodawanie i odejmowanie ułamków o jednakowych mianownikach |
| Ułamki dziesiętne | Ułamki o mianownikach 10, 100, 1000, zapis złotych i groszy, metrów i centymetrów, porównywanie, dodawanie i odejmowanie |
| Miary | Jednostki długości i masy, zegar i kalendarz, skala i plan, obliczenia pieniężne |
| Figury | Punkt, prosta, półprosta, odcinek, proste prostopadłe i równoległe, kąty i kątomierz, prostokąty i kwadraty (obwód i pole), koło i okrąg |
| Prostopadłościany i sześciany | Siatki, pole powierzchni, objętość, litry i mililitry |
Niektóre wymagania z bloku 4-6, nowe w porównaniu z dotychczasową podstawą - na przykład średnia arytmetyczna czy układ współrzędnych - w tym programie pojawiają się dopiero w klasach 5-6.
1. Liczby naturalne i liczenie w pamięci
To największy dział klasy 4. Nowa podstawa mocno stawia na sprytne strategie liczenia: korzystanie z przemienności, łączności i rozdzielności działań.
• 25 · 7 · 4 = 25 · 4 · 7 = 100 · 7 = 700
• 48 · 5 = 480 : 2 = 240 (bo pomnożyć przez 5 to tak, jak pomnożyć przez 10 i podzielić przez 2)
• 47 : 5 = 9 reszty 2, bo 9 · 5 + 2 = 47
• 20 - 3 · 4 = 20 - 12 = 8 (najpierw mnożenie!)
• 7² = 49, 2³ = 8; wśród liczb dwucyfrowych kwadratami są 16, 25, 36, 49, 64 i 81, a sześcianami 27 i 64
Do tego dochodzą liczby rzymskie (od 1 do 3000), np. XLIX = 49, MMXXVI = 2026, oraz porównywanie różnicowe i ilorazowe: 36 jest o 27 większe od 9 i 4 razy większe od 9.
Płynne mnożenie i dzielenie opiera się na tabliczce mnożenia - jeśli jest z nią problem, zajrzyj do artykułu Jak pomóc dziecku z tabliczką mnożenia.
2. Pierwsze ułamki zwykłe
W klasie 4 ułamek to przede wszystkim część całości: kawałek pizzy, część klasy, fragment odcinka. Podstawa zaleca, żeby nowe pojęcia wprowadzać „od konkretu", dlatego dużo jest rysunków i modeli.
• 3/8 + 1/8 = 4/8 = 1/2 (dodajemy liczniki, mianownik zostaje, na końcu skracamy)
• 7/5 = 1 2/5 (ułamek niewłaściwy jako liczba mieszana)
• 3/7 jest mniejsze od 5/7, bo przy tym samym mianowniku decyduje licznik
Więcej pomysłów na oswajanie ułamków w domu znajdziesz w artykule Ułamki w życiu codziennym.
3. Ułamki dziesiętne i jednostki
Ułamki dziesiętne w klasie 4 najczęściej pojawiają się przy pieniądzach i pomiarach, czyli przy tak zwanych wyrażeniach dwumianowanych.
• 3 zł 45 gr = 3,45 zł
• 1 m 6 cm = 1,06 m (bo 1 cm = 0,01 m)
• 2 kg 50 dag = 2,5 kg (bo 1 kg = 100 dag)
• 0,7 + 0,25 = 0,95
4. Geometria: proste, kąty, prostokąty i koła
Uczeń poznaje punkt, prostą, półprostą i odcinek, rysuje proste prostopadłe i równoległe (także na kartce w kratkę), mierzy kąty kątomierzem z dokładnością do 1° i rozróżnia rodzaje kątów: ostry (mniejszy niż 90°), prosty (90°), rozwarty (między 90° a 180°), półpełny (180°) i pełny (360°), a także kąt wklęsły i wypukły.
Obwód: 2 · 5 + 2 · 3 = 16 cm
Pole: 5 · 3 = 15 cm²
Skala: na planie w skali 1 : 100 odcinek ma 3 cm. W rzeczywistości to 300 cm, czyli 3 m.
Koło: promień 3 cm oznacza średnicę 6 cm.
5. Prostopadłościany i sześciany
Dzieci rozpoznają ściany, krawędzie i wierzchołki, rysują i sklejają siatki, a potem liczą pole powierzchni i objętość.
Objętość: 4 · 3 · 2 = 24 cm³
Pole powierzchni: 2 · (4 · 3 + 4 · 2 + 3 · 2) = 2 · 26 = 52 cm²
Jak pomóc dziecku w klasie 4 - wskazówki dla rodziców
- Liczcie w pamięci przy okazji. Zakupy, gotowanie, czas dojazdu - to naturalne zadania z działów Liczby i Miary oraz z modułu ekonomiczno-finansowego.
- Pytaj „jak to policzyłeś?". Opowiadanie o własnym sposobie rozwiązania to wprost jedno z wymagań nowej podstawy.
- Traktuj błąd jako informację. Podstawa zachęca do zmiany przekonania „błąd to porażka" na „błąd to okazja do zrozumienia i rozwoju". Zamiast poprawiać wynik, poszukajcie razem, gdzie rozumowanie poszło w złą stronę.
- Używaj przedmiotów. Pudełko po butach to prostopadłościan, kartka papieru pomaga zrozumieć ułamki, a linijka i kątomierz - geometrię.
- Czytajcie zadania tekstowe razem. Rysunek albo krótka notatka danych to pierwszy krok. Więcej o tym w artykule Zadania tekstowe - jak je zrozumieć.
1. Oblicz: 6 · 25 - 50
2. Podziel z resztą: 58 : 6
3. Oblicz: 2/9 + 5/9
4. Zapisz 2 m 35 cm w metrach
5. Oblicz obwód i pole kwadratu o boku 6 cm
6. Zapisz liczbą rzymską 14 i 2026
(Odpowiedzi: 100; 9 reszty 4; 7/9; 2,35 m; 24 cm i 36 cm²; XIV i MMXXVI)
Podsumowanie
Klasa 4 to start nowej podstawy programowej: podstawa nie wymaga algorytmów działań pisemnych (choć wiele podręczników, np. GWO, nadal ich uczy w klasie 4), a większy nacisk kładzie na rozumienie, liczenie w pamięci, opowiadanie o swoim sposobie myślenia i matematykę w codziennych sytuacjach, także finansowych. Najważniejsze tematy to liczby naturalne, pierwsze ułamki, jednostki miar, podstawy geometrii i prostopadłościany. Zobacz też, co zwykle czeka ucznia w kolejnym roku: Matematyka klasa 5 - tematy. Jeśli dziecko potrzebuje spokojnego wsparcia od początku, sprawdź korepetycje z matematyki dla klasy 4.